Poznań, 3 września

Zapraszamy w podróż do miejsc związanych z początkami Państwa Polskiego. Jesteśmy w Poznaniu, mieście związanym z legendą trzech braci: Lecha, Czecha i Rusa. Bracia rozpierzchnęli się - każdy w swoją stronę - by założyć swoje grody. Lech, wraz ze swoją ekipą wojowników, postanowili rozbić obóz tam, gdzie Cybinia spotyka się z Wartą. Kiedy wszyscy wojowie ułożyli się do snu i dogasały ostatnie ogniska, nagle ze wschodu i z południa dały się słyszeć dźwięki rogów i tętent koni. Gdy tajemniczy przybysze podeszli na odległość dziesięciu koni, a może nawet ośmiu, Lech dał znak, by rozpalić pochodnie, ale zamiast pognać do walki - zeskoczył z konia. Rozpoznał bowiem w osobach przybyszów swoich braci - Czecha i Rusa. Na pamiątkę wydarzenia bracia postanowili założyć gród i nazwać go Poznaniem...

Idziemy ulicą Święty Marcin, która była pierwszą ulicą Poznania o nawierzchni asfaltowej. Kiedyś była tu osada zwana Święty Marcin, którą dopiero w 1797 roku przyłączono do Poznania. Dlatego ulica Św. Marcin a nie Marcina. Idąc traktem, wstąpiliśmy do jednego z najstarszych kościołów miasta pod wezwaniem? Tak, św. Marcina. Kościół wzmiankowany jeszcze w 1252 roku, po licznych przejściach odzyskał swą późnogotycką formę po odbudowie w latach 50. XX wieku. 

Idziemy dalej do Kościoła Farny - Bazyliki MB Nieustającej Pomocy. Barokowy wystrój, wspaniałe organy i iluzjonistyczne polichromie robią ogromne wrażenie. Kościół jest fantastycznie wkomponowany w ciasny układ ulic Starego Miasta i niejako wizualnie "zlepia się" z architekturą ulicy Świętosławskiej, tworząc ciekawe wrażenie kontynuacji zabudowy.

Z poznańskiej Fary już bardzo blisko do Rynku Wielkiego, trzeciego pod względem wielkości w Polsce (za tym we Wrocławiu i Krakowie). Centralny plac lokowanego w 1253 roku miasta wytyczono na planie kwadratu o bokach dł. 141 metrów. Wyróżnia się oczywiście Ratusz, ale wielce ciekawe są kolorowe kamieniczki, tzw. domki budnicze, wznoszone przez indywidualnych właścicieli działek. Już w XIII wieku istniały tu budy śledziowe, gdzie oprócz ryb sprzedawano sól, pochodnie, wyroby codziennego użytku. Na przełomie XV i XVI wieku na miejsce drewnianych bud wybudowano wąskie kamieniczki z kramami na dole i pomieszczeniami mieszkalnymi na piętrze. Podczas odbudowy po zniszczeniach wojennych przywrócono im pierwotny wygląd. Przetrwały kolumienki arkad podcieni, datowane na 1535 rok (najstarsza).

Po krótkim odpoczynku i posiłku w barze z pyrami (ziemniak w tutejszej gwarze), przechodzimy przez Park im. Chopina i robimy obowiązkowe zdjęcia z koziołkami, przeniesionymi z remontowanej ul. Gołębiej. Koziołki mają swój udział w historii miasta, jako element odmierzania czasu na zegarze Ratusza. Miało to być "urządzenie błazeńskie" - dwa koziołki ustawione na zegarze miały się trykać (zderzać się rogami) przed każdym biciem godzin. Tradycja, mimo licznych zawieruch, przetrwała i dziś koziołki są jednym z symboli miasta, trykając się w południe na wieży zegarowej Ratusza 12 razy.

Kolejnym symbolem miasta jest niewątpliwie Rogal Świętomarciński, wyrabiany tylko w Wielkopolsce. Tajniki wyrobu i historię wyjątkowo smacznego rogalika z ciasta półfrancuskiego można odkryć w Rogalowym Muzeum, przy ul. Klasztornej. Z tym że nie jest to typowe muzeum, a rodzaj humorystycznej prezentacji historii wypieku i miasta, połączonego z degustacją. Prowadzący, używając lokalnej gwary opowiada, żartuje, pozwala wyrobić ciasto. Każdy może włączyć się do zabawy a finał jest słodki - uczestnicy dostają kawałek rogala. Są przepyszne, chociaż bardzo tuczące i bardzo drogie (10 zł za sztukę to norma).

Spacer po Poznaniu kończymy oglądając z zewnątrz odrestaurowany XIII wieczny Zamek Królewski, Kościół św. Antoniego oraz Plac Wolności z widocznym narożnikowym Hotelem "Bazar". To tutaj Ignacy Jan Paderewski w 1918 roku wygłosił słynną mowę z okna, która była przyczynkiem wybuchu Powstania Wielkopolskiego, zakończonego sukcesem Polaków i w konsekwencji przyłączeniem Poznania do Polski. Poznań był od wieków ostoją wolności, przedsiębiorczości, nieskrępowanej nauki, co tutaj się faktycznie czuje. Podobnie jak ducha czasów przeszłych, wszak miasto była nawet przez pewien czas stolicą Polski. Tutaj, w krypcie Bazyliki Katedralnej spoczywają prochy pierwszych władców kraju. Poznań ma znacznie więcej do okrycia. Będziemy starali się więc odkrywać...

Tekst: Marcin Bareła, zdjęcia: Marzena Bareła

Wycieczka: Zamość, Kazimierz Dolny i Roztocze

Zapraszam na zwiedzanie południowo - wschodniej Polski. Roztocze i Zamojszczyzna - magiczna kraina lasów, żyznych pól i wspaniałych miast i miasteczek zachwyca zmęczonych obleganym Krakowem czy Zakopanem. Kraina, gdzie życie płynie swoim niespiesznym rytmem, siano pachnie mocniej, miód smakuje wyborniej a słońce świeci najdłużej. 

Zaczynamy od Zamościa, zwanego perłą renesansu albo Padwą Północy. Miasto o rodowodzie szesnastowiecznym zachwyca harmonijnym układem na planie wieloboku, w którym centralną figurą jest Rynek Wielki z Ratuszem, oraz arkadowymi kamienicami w stylu renesansu lubelskiego. Styl ów cechuje tzw. stiuk - czyli zdobienie tynkarskie nadające fasadzie rozmach i elegancję. Najpiękniejsze są kamienice ormiańskie, których kolorowe fasady wieńczą bajeczne attyki zakrywające dach:

Padwa Północy pasuje do Zamościa idealnie - wszak kamienice wokół Rynku Wielkiego są przecięte arkadami czyli tzw. podcieniami, które dawniej - i dziś - dają schronienie, regulują handel i przede wszystkim pięknie się prezentują. 

W Zamościu zachwycają zabytki architektury sakralnej, w tym słynna Katedra p.w. Zmartwychwstania Chrystusa i Tomasza Apostoła - dawna kolegiata. Tutaj spoczywają prochy wszystkich ordynatów w ramach Ordynacji Zamojskiej - tzw. państwa w państwie, jakie jeszcze pod koniec XVI wieku ustanowił Jan Sariusz Zamoyski, fundator miasta. Niezwykle przedsiębiorczy, wykształcony ale przede wszystkim bogaty szlachcic, nabył w ciągu kilkunastu lat miasta, wsie, lasy, cukrownie, tartaki. Wiele z obiektów wybudował własnym sumptem. Miał swój pałac w Zamościu, był tak bogaty, że posiadał własne wojsko. Ale żeby  to wszystko móc jakoś ogarnąć, ustanowił Ordynację z własnym zarządem i administracją, by te dobra można było kontrolować. Nie trzeba dodawać, że zyski z majątku o powierzchni ponad 190 tys. hektarów były niewyobrażalne, nawet dziś. Będąc w Katedrze w Zamościu, warto zajrzeć do krypty rodu Zamojskich...

Wyjedźmy  z Zamościa i przenieśmy się na Roztocze, chociaż nie uciekniemy od Jana Zamoyskiego i jego Ordynacji. Otóż, w sercu Roztoczańskiego Parku Narodowego leży Zwierzyniec - miasteczko, które Zamojscy upodobali sobie jako miejsce spotkań towarzyskich, okraszonym spontanicznymi wypadami na polowania. Zgodnie z nazwą, na początku był tutaj tylko modrzewiowy dworek i ogromny teren ogrodzony parkanem, gdzie polowano na dziką zwierzynę. Zwierzyniec pozostał, ale tylko z nazwy, bo dziś jest to przede wszystkim baza wypadowa do Parku, raj dla rowerzystów (wypożyczalni rowerów jest co najmniej kilka) oraz...raj dla piwoszy. Od 1806 roku, z małymi przerwami, funkcjonuje tutaj browar serwujący zawiesiste, mocne ale dobrze tolerowane przez gardło piwo Zwierzyniec Pils. Dodatkową atrakcją jest Kościół p.w. Św. Jana Nepomucena "Na Wodzie", gdzie co rok w maju odbywa się ciekawa procesja z udziałem...kajakarzy.

Od Zwierzyńca już bardzo niedaleko do Krasnobrodu, gdzie leży wyjątkowy Kościół (Sanktuarium) Wniebowzięcia NMP z cudownym obrazem Matki Boskiej Kransobrodzkiej. Malusieńki obrazek (9 x 14 cm) umieszczony jest w prawym górnym roku powiększonej kopii, by wiernym było łatwiej z oddali adorować święte postaci. Historia obrazka jest niezwykła: znaleziony w błocie pośniegowym papierowy (!) obrazek przetrwał pożar drewnianego kościoła, wszystkie zabory i ostanią wojnę, by w 1965 roku zostać uroczyście koronowanym. Miejsce słynie z licznych łask: nieopodal Sanktuarium jest Kaplica Objawienia (Na Wodzie), gdzie w sierpniu 1640 roku jednemu  z okolicznych chłopów ukazała się Matka Boska i go uzdrowiła. Wyjątkowy jest Ołtarz Główny Kościoła autorstwa Jana Mauchera. Kolory złota i kości słoniowej wspaniale tutaj współgrają. Zwróćcie uwagę na przedstawienie Przenajświętszej, która nie trzyma Dzieciątka na rękach, ale adoruje leżące u Jej podnóża, przedstawienie iście rzadkie...

Jeden dzień spędziłem w Kazimierzu Dolnym, kolejnej perełce renesansu, z zachowanym zabytkowym układem architektonicznym z przełomu XVI i XVII wieku. Najpiękniejsza Kamienica Celejowska imponuje rozmachem, no ale kto bogatemu zabroni. Kazimierz, leżący nad Wisłą tak wzbogacił się na handlu zbożem, że kupcy mogli stawiać najdroższe kamienice w najdroższych częściach miasta. Do dziś zachowało się kilkanaście zabytkowych spichlerzy a symbolem miasta jest kogut. Legenda głosi, że koguty szczególnie upodobał sobie diabeł, kiedy Kazimierz był jeszcze Wietrzną Górą i miał siedzibę na pobliskim wzgórzu. Ukryty w dole diabeł wyszedł na poszukiwania koguta,  dół skropiono święconą wodą i...więcej już diabła nie ujrzeli. Poczciwemu kogutowi nie pozostało nic innego, niż pozostanie symbolem miasta. Dziś na każdym kroku wypiekane są maślane czy piernikowe koguty, aczkolwiek żywego nie udało mi się zobaczyć. Wielkie wrażenie robi Kościół p.w. Jana Chrzciciela i Bartłomieja Apostoła, zwłaszcza modrzewiowe organy z 1620 roku, które do dziś zachowały się w stanie niemal nienaruszonym (wymieniono jedynie kilka piszczałek). Przyjemność zwiedzania odebrał troszkę upał i tłok - miasto jest za małe na taką liczbę turystów i samochodów. Stąd zaparkowanie graniczy z cudem, a przedostanie się przez ulicę jest często karkołomne. Dobrze, że na chwilę wytchnienia wybraliśmy wąwóz Korzeniowy Dół. Na Roztocze i okolice wracam - już prywatnie - w październiku. I już teraz zapraszam na relację...

Tekst i zdjęcia: Marcin Bareła

Wycieczka: Góry Towarne i Rezerwat Zielona Góra

Góry Towarne to przepiękna grupa malowniczych, pokrytych wapiennymi skałkami wzniesień, gdzie tuż pod północnymi stokami wzgórz znajduje się miejscowość Kusięta. Przede wszystkim, jest to znakomity punkt widokowy na Zamek w Olsztynie, doskonale widać także Częstochowę. Góry Towarne, zajmujące niewielką powierzchnię, są przeważnie bezleśne, a najwyższym ich szczytem jest Lisica, wznosząca się na 349 m n.p.m. Obszar jest popularny wśród wspinaczy oraz amatorów jaskiń. Jedną z nich - Jaskinię Towarną zwiedziliśmy od wewnątrz. Właściwie jest to kompleks jaskiń o nazwie Towarna, Niedźwiedzia oraz Dzwonnica, tworzących jeden poziomy system o długości 170 m, połączony niskimi przejściami. System tych jaskiń jest łatwy do zwiedzania, a przez to popularny wśród turystów. W jaskiniach znaleziono kości prehistorycznych zwierząt, a także ślady pobytu człowieka pierwotnego. Służyły także za kryjówkę w czasie okupacji niemieckiej.

Do Gór Towarnych należy kilka wyraźniejszych masywów. Z południowego zachodu na północny wschód ciągnie się główne pasemko, zwane Górami Towarnymi Dużymi. Wznoszą się tutaj kolejno: Góra Rachowiec, Sowia Góra oraz najwyższa Lisica. Na południowy wschód od tego pasemka leży znacznie mniejszy masyw Gór Towarnych Małych. Wapienne ostańce, położone wśród tutejszych wzniesień, tworzą w sumie dość duży kompleks skałek, który zresztą cieszy się popularnością wśród wspinaczy. W grupie Gór Towarnych Dużych zdobywają oni Płytę i Grotę, zaś w masywie Gór Towarnych Małych - trzy skałki o wdzięcznych nazwach Przekładaniec, Kogutek i Bałwanek. Białe skałki o fantazyjnych kształtach, dzięki położeniu na bezleśnych wzniesieniach, są z dala widoczne.

Nieopodal Gór Towarnych znajduje się Rezerwat Zielona Góra, ostatnie takie miejsce w pobliżu Częstochowy. Wapienne wzgórze, którego zbocza i partie szczytowe objęte są rezerwatem, wznosi się na wysokość 342 m n.p.m. Rezerwat utworzony został w 1953 r. i ma powierzchnię 19,6 ha. Charakterystyczną formą skalną, położoną nieco na północny zachód od szczytu wzniesienia, jest „Diabelskie Kowadło”, które z uwagi na charakterystyczny kształt przypomina właśnie kowadło lub grzyba. Jest to również raj dla amatorów wspinaczki skałkowej. W rezerwacie występuje ponadto ciepłolubna roślinność murawowo-zaroślowa. Ogółem na terenie tym stwierdzono występowanie ok. 290 gatunków roślin naczyniowych, z których 20 objętych jest ochroną gatunkową. Arcyciekawą atrakcją jest jaskinia nosząca nazwę W Zielonej Górze. Ma ona długość 150 m i jest łatwa do zwiedzania, chociaż wymaga sporej elastyczności bo jest momentami bardzo wąska. Osobliwością jaskini jest duża ilość znajdujących się w jej wnętrzu masywnych kolumn naciekowych, tworzących swoisty „las kolumnowy”. Byliśmy - jest bardzo klimatycznie. Na następny wypad musimy troszeczkę poczekać...

Marcin, Marzena Bareła

Wycieczka: Pustynia Błędowska

Jedziemy do miejscowości Klucze (tam, gdzie produkują dziś wyjątkowo cenny papier toaletowy), skąd jeszcze 2 km i dojeżdżamy do punktu widokowego Czubatka, skąd mamy znakomitą panoramę Pustyni Błędowskiej. Widać także tzw. Różę Wiatrów, czyli kładki turystyczne wraz z punktem informacyjnym, około 1,5 km pieszo w jedną stronę. Idziemy, a co.

Oficjalnie powstanie Pustyni Błędowskiej datowane jest na wiek XIII, gdy rozwijające się lokalnie górnictwo srebra i hutnictwo potrzebowało ogromnych ilości drewna. Zapewniono je za pomocą masowych wycinek, które odkryły nagromadzone piaski. Tak powstał ogromny pustynny obszar, nazywany polską Saharą. Ale - jak to często bywa - wokół miejsca krążą liczne legendy. Ta najsłynniejsza mówi o księciu Twardowskim, który w zamian za posługi u samego diabła oddał swoją duszę. Jednym z życzeń czarnoksiężnika było, aby czart zdobył wszystkie bogactwa tutejszej ziemi i przechował dla ów wielmożnego Twardowskiego. Młody diabeł z zadaniem się uporał i przykrył solidną wartwą ziemi drogocenne skarby. Jednak wieść o skarbach ukrytych w ziemi rozeszła się niebawem wśród tutejszych, więc założyli oni kopalnię i poczęli wydobywać cenny skarb - srebro. Nie spodobało się to panu podziemia. Tym bardziej, że im głębiej kopali, tym bliżej bram piekielnych się znajdowali, bardzo hałasowali i srebro z których diabły swe kotły wytapiały podkradali...

Początkowo czart chciał zniechęcić ludzi do dalszej eksploatacji, zsyłając na kopalnie powodzie i pożary. Wydobycie trwało jednak nadal, drążenie chodników pod ziemią postępowało. Diabeł rozgniewał się już bardzo i wnet wymyślił, że weźmie ogromny wór i aż nad samo morze się wybierze. Wziął najlepszy piasek i po brzegi ów wór wypełnił, by zasypać piaskiem kopalnię. Jednak wór był ciężki i w drodze powrotej zmęczony czart zawadził sypkim łupem o wieżę jednego z kościołów i cały piach rozsypał się po okolicy, tworząć ów magiczny krajobraz...

Wracając do faktów - pustynia w najszerszym miejscu ma 4 km i jest długa na około 10 km. Jest to największy obszar lotnych piasków w Polsce. Dochodzi tutaj do zjawisk określanych jako burze piaskowe. Silne wiatry - a wieją często, także podczas naszej wyprawy - porywają masy ostrego piasku i tworzą niebezpieczne wiry. Dawnej i dziś szalejący wiatr roznosi piach zasypując okoliczne łąki, ścieżki a czasem także zabudowania. W wyniku takich burz tworzą się wysokie skarpy piachu, na szczęście silne burze występują obecnie rzadko.
Pustynia jest także bardzo lubianym przez wojsko poligonem ćwiczeniowym. Ćwiczył tutaj m.in. Batalion Piechoty Legionowej Józefa Piłsudskiego przed Bitwą pod Krzywopłotami w 1914 roku, w okresie międzywojennym ćwiczyły tutaj eskadry bombowców i myśliwców z 2 Pułku Lotniczego z Krakowa. Wielokrotnie ćwiczyła tutaj Armia Kraków. Pamiątką wojskową jest okazała armata przeciwpancerna D-44, która służyła Wojsku Polskiemu w czasie II wojny światowej. Kręcono tutaj wiele filmów, m.in. Faraona w reżyserii Jerzego Kawalerowicza.

Wracając, zahaczamy jeszcze o miejscowość Rodaki i uroczy drewniany Kościół św. Marka, z roku 1601, który w stanie pierwotnym przetrwał do dziś, a najcenniejszym elementem wyposażenia jest posąg św. Mikołaja datowany na rok 1400! Widziane z zewnątrz:

Marcin, Marzena Bareła